İnsanın Yaradılış Sirri: Əliyyin və Siccin Torpağının Həqiqəti
İslam teologiyasında maraq doğuran Əliyyin nədir sualına ən gözəl cavabı məsum imamlarımızın hədislərində tapırıq. İmam Səccadın (ə) nəql etdiyi bir hədis bu sirrin pərdəsini aralayaraq möminlərin və kafirlərin yaradılışındakı fərqləri bəyan edir.
Mömin və Kafirin Yaradılış Mayası: Əliyyin və Siccin
İmam Səccad (ə) buyurmuşdur:
«Uca və Müqəddəs Allah peyğəmbərlərin qəlblərini və bədənlərini Əliyyin torpağından yaratdı. Möminlərin qəlblərini də bu torpaqdan, bədənlərini isə ondan aşağı olan maddədən xəlq etdi. Kafirlərin isə həm qəlblərini, həm də bədənlərini Siccin torpağından yaratdı. Sonra Allah bu iki torpağı bir-birinə qatdı. Buna görə də mömindən kafir, kafirdən isə mömin doğulur. Möminin bəzən günah işləməsi, kafirin isə bəzən xeyir əməl etməsi bununla bağlıdır. Lakin möminlərin qəlbləri öz əslinə (yaxşılığa), kafirlərin qəlbləri isə öz mənşəyinə (şərə) can atır.» («əl-Kafi», cild 2, səh. 2)
Yaradılışın İbtidası: Zərr Aləmi və Əhd-Peyman
Bu dünya yaradılmazdan əvvəl ruhların imtahan olunduğu bir mərhələ mövcud olmuşdur. Bu, İslamda “Zərr aləmi” və ya “Əhd aləmi” adlanır. Allah bütün ruhlara müraciət edərək buyurdu:
«Mən sizin Rəbbiniz deyiləmmi? Məhəmməd sizin peyğəmbəriniz, Əli isə imamınız deyilmi?»
(Əraf, 172)
İnsanlar bu suala üç cür cavab verdilər:
- Qəlbi və dili ilə “Bəli” deyənlər – onlar Əliyyin torpağından (itaət mayasından) yaradıldılar.
- Dili ilə “Bəli” deyib, qəlbində inkar edənlər – onlar Siccin torpağından (üsyan mayasından) xəlq olundular.
- Tərəddüd edənlər – onlar bu iki torpağın qarışığından (Bərzəx torpağından) yaradıldılar.
Bu aləmdəki ilk imtahan min illər boyu davam etmiş, lakin biz indi onu xatırlamırıq – necə ki, ana bətnindəki həyatımızı xatırlamırıq.
Allahın Sağ və Sol Əli: Xilqətin Bölünməsi
Hədisdə gəldiyi kimi, Allah Cəbrailə əmr etdi ki, yeddinci göydən aşağı göylərə qədər bir ovuc torpaq götürsün (sağ əli ilə), digər ovucunu isə yeddinci yüksək yerdən yeddinci aşağı yerə qədər götürsün (sol əli ilə). Sonra Allah Özü bu iki ovucu sağ və sol əlləri ilə aldı və palçığı iki yerə böldü:
- Sağ əlindəkinə dedi: “Səndən – elçilər, peyğəmbərlər, xəlifələr, doğruçular, möminlər və xoşbəxtlər.”
- Sol əlindəkinə dedi: “Səndən – zalımlar, müşriklər, kafirlər və tağutlar.”
Burada “sağ əl” mərhəmət və İmam Əlinin (ə) vilayətinin simvoludur. İmam Əli (ə) özü buyurmuşdur: “Mən Allahın qüvvətli sağ əlindəyəm.” “Sol əl” isə ədalət əlidir. Yüksək palçıqdan – bütün kosmik səviyyələri özündə birləşdirən “Əliyyin”dən – itaət edən möminlər; aşağı palçıqdan – “Siccin”dən – isə əhdi rədd edən kafirlər yaradılmışdır.
Yaradılışın Altı Günü və İnsanın Kozmik Quruluşu
Qurani Kərimdə buyurulur: “Biz göyləri, yeri və onların arasındakıları altı gündə yaratdıq” (Qaf, 38). Hədislərdə bu altı gün müxtəlif işıq rənglərinə uyğun gəlir: ağ, yaşıl, qırmızı… İnsan bu kosmik sistemin kiçik bir modelidir:
- Ürək – Ərşin altından götürülmüşdür.
- Ağıl – ali göylərdən götürülmüşdür.
- Təxəyyül və digər qüvvələr – aralıq səmalardan.
- Fiziki bədən – yer torpağından götürülmüşdür.
Məhz buna görə insan mücərrəd anlayışları (məhəbbət, gözəllik, ədalət) dərk edə bilir. Heyvan yalnız konkret ağacı görərkən, insan “ağac” ideyasını – onun mahiyyətini – qəlbi ilə müşahidə edə bilir.
“Kun” Kəlməsi və Əmr Aləmi
Hədisdə buyurulur: “Allah Öz Kəlamına (Kəliməsinə) əmr etdi.” Bu Kəlam “kun” (ol!) sözüdür. Quranda deyilir: “Bir işi istədikdə ona ‘ol!’ deyər, o da dərhal olar” (Məryəm, 35). Hərflərin təfsirində:
- “Kaf” (ك) – Allahın “kəlam”ına işarədir ki, ondan ən böyük uçurum (ümk-i əkbər) titrəyir.
- “Nun” (ن) – birinci yazı alətinə (qələmə) işarədir. İmam Sadiq (ə) buyurur: “Nun bir mələkdir ki, yazı qələminə aparır; qələm – lövhəyə; lövhə – İsrafilə; İsrafil – Mikailə; Mikail – Cəbrailə; Cəbrail isə peyğəmbərlərə və elçilərə aparır.”
- İki hərf arasındakı qısaldılmış “vav” (و) isə həyat suyuna işarədir.
Beləliklə, “kun” əmri bütün varlıq aləminin açarıdır.
İnsanlığın İki Sifəti: Daxili Mahiyyət və Zahiri Görünüş
Möminlər ilahi nurdan və Xanım Fatimənin (ə) məhəbbət suyu ilə yoğrulmuş Vilayət torpağından yaradılmışlar. İmam Sadiq (ə) buyurur: “Allah möminləri Öz nurundan yaratdı və onları Öz mərhəmətinə qərq etdi.” Mömin günah işlədikdə belə, qəlbi buna etiraz edir və peşmançılıq hissi keçirir. O, İmamların (ə) adını eşidəndə istər-istəməz sevgi ilə dolur – hətta kafir mühitdə böyüsə belə.
Kafirlər isə üsyan torpağından, heyvani sifətlərdə yaradılmışlar. Onların zahiri insan olsa da, daxili mahiyyətləri itaətsizlikdir. Kafirin etdiyi yaxşılıq yalnız zahiridir; qəlbində Allaha və Övliyalarına qarşı nifrət bəsləyir. Quranda buyurulur:
“Allahı tək olaraq zikr etdikdə axirətə inanmayanların qəlbləri nifrətlə daralar, Ondan başqaları zikr edildikdə isə dərhal sevinərlər.”
(Zümər, 45)
Nə üçün Torpaqlar Qarışdı?
Allahın “toxumu və dənəni yaran” (Ənam, 95) olması bu iki mayanın qarışmasına işarədir. Bu dünyada xeyirlə şərin, möminlə münafiqin zahirən oxşar görünməsi ilahi bir sınaqdır. Lakin sonda hər bir qəlb öz əslinə qayıdacaq – möminin qəlbi Əliyyinə, kafirin qəlbi isə Siccinə can atacaqdır.